Jadwiga z Działyńskich Zamoyska

Jadwiga z Działyńskich Zamoyska, matka Władysława Zamoyskiego, córka Tytusa Działyńskiego (1831-1923), córka Gryzeldy Celestyny z Zamoyskich i Adama Tytusa Działyńskich, ur. w Warszawie 4 lipca.

Była ukochaną córką Tytusa Działyńskiego, który wpoił jej patriotyzm, umiłowanie tradycji, pasję naukową, a także tolerancję, upór i niezależność w myśleniu i działaniu oraz krytyczny dystans wobec rzeczywistości. Od ojca pobierała pierwsze nauki, matka była dla niej przewodnikiem duchowym. W dzieciństwie przebywała kolejno: w Krakowie, Żurawicy, Wysocku, Zarzeczu i od 1837 r. w Oleszycach. Do Kórnika wraz z matką powróciła około 1848 r. Wychowywała się w bardzo skromnych warunkach. Była dzieckiem chorowitym, dlatego często przebywała na kuracjach.

Popiersiowy portret kobiety w podeszłym wieku zwróconej twarzą lewym profilem, sylwetką w trzech czwartych w lewo. Kobieta ubrana w ciemną suknię z bufiastymi rękawami i prostokątnym kołnierzykiem. Twarz pomarszczona, usta wąskie, nos wydatny, oczy półprzymknięte, brwi ciemne. Na głowie ciemne, proste włosy z przedziałkiem pośrodku, na których założona jasna chustka zawiązana pod brodą, z rąbkami opadającymi na piersi. Lewa ręka na podołku, prawa podnosząca na wysokość oczu otwartą książkę.
Jadwiga z Działyńskich Zamoyska (1831–1923) w starszym wieku Maria Zamoyska
Platforma Cyfrowa: MK 3350

 Jadwiga otrzymała wykształcenie typowe dla córek ziemiańskich w poł. XIX w. Uczyła się: geografii, literatury, historii, rysunku, gry na klawikordzie, języków obcych, nie tylko angielskiego, czy francuskiego, ale też hiszpańskiego, szwedzkiego i perskiego. Oprócz języków obcych dużą wagę przywiązywała do nauki i doskonalenia języka polskiego. W 1852 r., po uzyskaniu dyspensy papieskiej, Jadwiga wyszła za mąż za brata swojej matki, późniejszego generała Władysława Zamoyskiego. Ich związek małżeński był, na owe czasy, związkiem partnerskim.

Popiersiowy portret młodego mężczyzny zwróconego twarzą i sylwetką w trzech czwartych w lewo. Mężczyzna ubrany w ciemnobłękitną, dwurzędową kurtkę oficerską ze złotymi epoletami, z wysoką, szarą stójką, pod którą widoczny czarny, wysoki kołnierz. Na lewej piersi przypięty na błękitnej wstążce order Virtuti Militari. Twarz rumiana, oczy brązowe, włosy ciemnobrązowe, kędzierzawe. Ręce opuszczone wzdłuż tułowia. Tło do wysokości piersi ciemnoszare, wyżej błękitne
Władysław Zamoyski (1803–1868) jako pułkownik wojska polskiego Henriette d’Arnaud
Platforma Cyfrowa: MK 3345

 Po wyjściu za mąż Zamoyska zamieszkała w Paryżu. Rozumiała i podzielała obowiązki i służbę męża dla kraju. W czasie wojny krymskiej dwukrotnie towarzyszyła mu w jego misji na Wschodzie. Pomagała mężowi w jego działalności politycznej m.in. w Stambule i Bukareszcie. Podczas drugiego jej pobytu w Turcji w l. 1856-57 r. towarzyszyli jej synowie. W latach 1858-1859, 1861-1862, 1863 wyjechała z mężem w podróż dyplomatyczną do Anglii. Brała udział we wszystkich formach działalności politycznej męża. Dokonywała korekty artykułów i przemówień generała, zbierała wycinki prasowe dotyczące spraw polskich. Przepisywała i redagowała korespondencję męża.

 
Jadwiga samodzielnie zajmowała się wychowywaniem swoich dzieci. Było ich czworo: Władysław, Witold, Maria – zmarła w niemowlęctwie i druga córka, także Maria. Edukację patriotyczną dzieci umacniały prawie coroczne odwiedziny u rodziny, w kraju. Kórnik był zawsze dla Jadwigi symbolem tradycji rodzinnych i twierdzą w walce przeciwko polityce germanizacyjnej.

Obrazek przedstawia Władysława Zamoyskiego w wieku dziecięcym. Kilkuletni chłopiec ubrany w pomarańczową sukienkę z krótkimi rękawkami, zdobioną pasami białek koronki, siedzi na dwóch schodkach prowadzących na ganek pałacu. Przed schodami krótki odcinek piaszczystej ziemi obrośniętej w lewej części pola obrazowego skąpą roślinnością. Twarz chłopca rumiana, oczy niebieskie, włosy krótkie, płowe. Przy nim, w lewej części pola obrazowego niska, skośna rampa przy schodach, nad nią, w narożniku ganku ustawiona masywna, antykizująca donica w kolorze pomarańczowym, ze zwężającą się stopką, obszernym, misowatym brzuścem, krótką szyją i szerokim wylewem. Z donicy opadające zielone gałązki wiszącej rośliny z błękitnymi kwiatami. Za chłopcem ganek z widocznymi dolnymi partiami dwóch par beżowych kolumn na bazach, ujmujących jego postać z prawej i lewej strony. Przy lewej krawędzi pola obrazowego, a także w prześwicie między kolumnami ganku widoczne zielone krzewy ogrodu, powyżej błękitne niebo.
Władysław Zamoyski (1853–1924) w wieku dziecięcym Jadwiga Zamoyska
Platforma Cyfrowa: MK 3338

 Zamoyska w 1863 r. wspomagała działalność powstańczą brata – Jana. Po śmierci męża, Jan został opiekunem siostry i zastąpił ojca jej dzieciom. Zarządzał majątkiem Zamoyskiej w Poznańskiem i interesował się wychowaniem i edukacją synów Zamoyskiej. Władysława uczynił swoim spadkobiercą. Po śmierci męża Jadwiga pozostała na emigracji i postanowiła resztę życia poświęcić pracy dla kraju. Nawiązując do haseł zakładania stowarzyszeń religijnych, bez obowiązku składania ślubów zakonnych, postanowiła utworzyć „szkołę życia chrześcijańskiego”. Zamiar swój zrealizowała po odziedziczeniu przez syna, Władysława, dóbr kórnickich. Przejmowała w 1880 r. w imieniu syna majątek kórnicki, pomagała w zarządzaniu majątkiem. Interesowała się wszystkimi formami działalności syna, szczególnie sprawami Zakopanego.

W 1882 r. założyła w Kórniku pod Poznaniem Szkołę Domowej Pracy Kobiet, częściej zwaną Zakładem Kórnickim. Była to pierwsza szkoła gospodarcza na ziemiach polskich. Po zamknięciu jej przez władze pruskie została przeniesiona do Lubowli na Spiszu (1886-1887), następnie do Kalwarii Zebrzydowskiej (1887-1889). W 1889 r., po nabyciu dóbr zakopiańskich przez Władysława Zamoyskiego, Jadwiga znalazła swoją siedzibę w zakopiańskich Kuźnicach. Szkoła istniała do 1949 r., gdy teren szkoły wraz z wszystkimi zabudowaniami przejęło Ministerstwo Rolnictwa. Program nauczania szkoły obejmował obok wychowania religijnego i zajęć praktycznych (szycie, gotowanie, organizacja gospodarstwa domowego), również naukę śpiewu, rysunków, literatury, geografii i historii Polski. Naczelnym hasłem Zakładu była potrójna praca: duchowa (modlitwa i medytacja), fizyczna i umysłowa. Symbolizowało ją godło szkoły: krzyż, kądziel i książka. Hasło znalazło swój wyraz także w hymnie zakładowym „Służyć Bogu – służąc Ojczyźnie, służyć Ojczyźnie – służąc Bogu”.

Projekt urządzenia wnętrz w Szkole Domowej Pracy Kobiet (?) w Zakopanem-Kuźnicach
Platforma Cyfrowa: Pl 933

Zamoyska w czasie swojego pobytu w Zakopanem, przerywanym częstymi wyjazdami do Paryża, napisała szereg dzieł o tematyce religijno-wychowawczej. Najważniejsze z nich to: „O miłości ojczyzny” (1899), „O pracy” (1900), „O wychowaniu” (1902-1904). Opracowywała i wydawała też różne drobne druki dotyczące szkoły np. programy, warunki przyjęcia, spis wyprawki. W 1898 r. opublikowała w Poznaniu broszurkę „‚Zakład Kórnicki’ (Szkoła Domowej Pracy w Zakopanem)”, rok później zupełnie inną broszurkę pod tym samym tytułem. Opracowała też i wydała anonimowo, nakładem Biblioteki Kórnickiej, podręczniki dotyczące piekarstwa (1900) i mleczarstwa (1901). W latach 1914-1919, w Paryżu, przygotowała do druku pamiętniki męża. Opracowywanie ich rozpoczęła jeszcze za życia Zamoyskiego, pod koniec lat pięćdziesiątych, po swoim powrocie z Turcji. Dzieło „Jenerał Zamoyski” (t. 1-6), ukazało się w latach 1910-1930, nakładem Biblioteki Kórnickiej.

Portret olejny na płótnie przedstawiający kobietę w czarnej sukni, z czepkiem na głowie, z parasolką w ręku i płaszczem przerzuconym na ramieniu. W tle góry oraz drzewo owocowe.
Jadwiga z Działyńskich Zamoyska (1831–1923) Stanisław Korzeniewski według fotografii
Platforma Cyfrowa: MK 4316


Zamoyska powróciła ostatecznie do Kórnika w 1920 r. W 1921 r. otrzymała Krzyż Polonia Restituta. Zm. 4 listopada 1923 r. Pochowana została w kościele w Kórniku.

Udostępnij: Udostępnij poprzez FacebookUdostępnij poprzez TwitterUdostępnij poprzez LinkedinUdostępnij poprzez Pinterest